Pływanie artystyczne – Spring Harmony

Choć na basenach wciąż królują dziewczęta, pływanie artystyczne coraz szerzej otwiera drzwi także dla chłopców. To sport dla każdego, kto ma odwagę połączyć siłę gimnastyka z gracją w wodzie?

Pływanie artystyczne – sport bez barier i granic wieku

Pływanie artystyczne to sport dla każdego – dla dziewcząt i chłopców. Sport na całe życie – od małego po sport kategorii MASTERS. W MŚ Masters startują zawodniczki nawet w wieku ponad 80 lat! [uśmiech] To sport zarówno dla osób pełnosprawnych, jak i dla osób z niepełnosprawnością. Wspaniale rozwija się wśród zawodniczek i zawodników z Trisomią 21. Mamy w Polsce takie zawodniczki – zresztą bardzo utytułowane na arenie międzynarodowej.

Dlaczego warto trenować? Połączenie sportu, sztuki i drużyny

To sport dla osób, które chcą być sprawne i czuć, że są częścią zespołu. Czemu sprawne? Bo pływanie artystyczne łączy wiele sportów: pływanie, gimnastykę, akrobatykę, ale też elementy tańca czy baletu. Włącza także elementy teatralne. Każdy program taneczny w wodzie to występ. Ma być artystyczny – stąd też nazwa sportu. Trzeba umieć wyrazić emocje wynikające z muzyki i tematu przewodniego takiego występu. Jest to też sport drużynowy, więc każdemu daje to wszystko, co wynika z faktu bycia częścią drużyny, czyli wzajemne wsparcie, naukę odpowiedzialności za swoją grupę, możliwość wspólnego przeżywania sukcesów, ale też przechodzenia przez trudniejsze chwile porażek.

Kiedy zacząć przygodę z pływaniem artystycznym?

W jakim wieku można zacząć uprawiać tą formę ruchu i jak wygląda droga zawodnika/zawodniczki?

Pływanie artystyczne można zacząć w dzieciństwie. Oczywiście podstawą jest umiejętność pływania, więc warto ją opanować przynajmniej w stopniu pozwalającym na swobodne, pozbawione lęku przebywanie w wodzie. Dzieci zaczynają trenować zazwyczaj w wieku ok. 8–10 lat, choć nie ma przeciwskazań, aby zacząć w innym wieku. Sport jest bardzo pojemny i naprawdę każdy może znaleźć w nim swoje miejsce. Jeżeli zaczynamy później, to też nic straconego. Wiele dziewcząt czy chłopców, którzy np. wcześniej uczestniczyli w zajęciach z gimnastyki czy akrobatyki sportowej, bardzo szybko „nadgania”. Mają bowiem dobre czucie swojego ciała, dobre napięcie, wypracowaną gibkość. To znacząco przyspiesza naukę nowych umiejętności.

Artistic Swimming SPRING HARMONY – więcej niż zawody sportowe

Czy zawody takie jak Spring Harmony to okazja do promocji tej dyscypliny, czy raczej sprawdzenia umiejętności i talentu młodzieży?

Artistic Swimming SPRING HARMONY International Meet to zawody, których idea organizacji zrodziła się dość spontanicznie, choć u podstaw stoją lata pracy i doświadczeń płynących z mojego udziału w pływaniu artystycznym na różnych jego poziomach – od początkującego dla tych, którzy pływaniem artystycznym chcą się bawić i robić coś wyjątkowego, przez sport młodzieżowy, aż po międzynarodowe zawody mistrzowskie. I z tych doświadczeń zaczerpnęliśmy, przygotowując wydarzenie.

Była więc część o wdzięcznej nazwie 4FUN skierowana do tych, dla których pływanie artystyczne to zdrowa i atrakcyjna forma spędzania czasu z koleżankami i kolegami. Dla tych, którzy chcą robić coś wyjątkowego i wyróżniającego. Rozgrywane były tutaj konkurencje programów na specjalnie przygotowanych zasadach, nieco uproszczone i przyjaźniejsze, z krótszymi programami, w których najbardziej trzeba było się skoncentrować na ich warstwie artystycznej, na pokazaniu emocji, by przykuć uwagę widzów.

Była także część stanowiąca klasyczne zawody sportowe oparte o przepisy i regulacje międzynarodowej federacji World Aquatics – tzw. 2COMPETE. Te same przepisy, które determinują przebieg IO czy MŚ, więc było poważnie. Trzeba było sprostać wymogom. Trenerzy budowali tutaj programy oparte o wyliczenia matematyczne. Starali się przygotować wysoki poziom trudności elementów do wykonania przy jednoczesnym zachowaniu przestrzeni na sferę artystyczną. To już zupełnie inny poziom. Dla niektórych uczestników zawody te były kwalifikacją do europejskich imprez mistrzowskich. Było to możliwe, gdyż zadbaliśmy o wysoki poziom komisji sędziowskiej. Swoją wiedzą i pracą wsparły nas osoby najwyższej klasy, które na swoim koncie mają udział i sędziowanie w takich wydarzeniach, jak Igrzyska Olimpijskie czy Mistrzostwa Świata. Te osoby były członkami Komitetu Technicznego World Aquatics czy European Aquatics. Skład sędziowski zasiliło łącznie 8 takich osób, z sędziną główną Marie-Yildiz Serimer (Kavaklioglu) z Francji, Marlonem Falconem z Wenezueli będącym Ewaluatorem World Aquatics oraz Ivą Gricar z Chorwacji odpowiadającą za pracę kontrolerów technicznych.

Co więcej, zawody poprzedzone zostały serią szkoleń prowadzonych również przez ekspertów z dziedziny pływania artystycznego. Ważna była dla nas jakość zapewniona uczestnikom – zarówno tym startującym, aby otrzymali obiektywną i uczciwą ocenę, jak i oceniającym, aby mieli przestrzeń do rozwoju i aktualizowania swojej wiedzy w dyscyplinie, która od przeszło trzech lat jest w ciągłym procesie zmiany. Zadbaliśmy też o zapewnienie jakości wydarzenia trenerom, aby mogli wymieniać doświadczenia i otrzymać informacje zwrotne, a także wskazówki do dalszej pracy od sędziów i kontrolerów.

Misja Łódź – promocja dyscypliny i sukces transmisji online

To wydarzenie było obliczone także na promocję dyscypliny. Pod tym kątem Łódź została wybrana celowo. Jeszcze w 2022 roku województwa łódzkiego nie było na mapie pływania artystycznego, ale aktualnie dzięki programowi SYNCHRO START ten sport jest w czterech miastach: w Łodzi, Aleksandrowie Łódzkim, Skierniewicach i Tomaszowie Mazowieckiem, a uczestników tych klubów mogliśmy oglądać podczas zawodów AS SPRING HARMONY. Szczególnie zatem dla tego województwa organizacja zawodów może przełożyć się na wymierny wzrost zainteresowania zajęciami stacjonarnymi. Zawody były także transmitowane on-line – obejrzało je ponad 8 tys. osób.

Oczywiście w większości byli to zapewne rodzice i kibice, których nie było w Łodzi, ale być może oglądały nas też osoby postronne, które poczuły inspirację i chęć spróbowania się. [uśmiech] Ja właśnie jestem takim przykładem. Sama dokładnie pamiętam moje pierwsze zetknięcie się z pływaniem artystycznym w warszawskim Pałacu Młodzieży. Podczas jakiegoś święta były pokazy na pływalni. Dokładnie pamiętam ten występ. I mimo że przywołując go w pamięci, oceniam jego poziom na niezbyt wysoki, to wtedy zrobiło to na mnie wręcz piorunujące wrażenie… I tak już zostało… Ponad 35 lat w tym sporcie.

Pływanie artystyczne w Polsce obecnie się rozwija. Do dyscypliny dołączyło wiele osób ze świeżymi pomysłami i otwartymi głowami, rozumiejących dzisiejsze potrzeby społeczne. To świetny prognostyk na kolejne lata, aby spopularyzować dyscyplinę i udostępnić ją szerokiemu gronu dzieci i młodzieży. To sport nie tylko piękny i efektowny, ogromnie rozwijający, bo wszechstronny, ale przede wszystkim o ogromnych walorach prozdrowotnych.

Pływanie artystyczne jako lekarstwo na „epidemię” wad postawy

Problemy z postawą u dzieci to coraz większy problem… Czy faktycznie pływanie artystyczne może być na to „lekarstwem”? Czy dzieci z takimi problemami mogą się leczyć, czy raczej pływanie artystyczne to profilaktyka?

W dobie smartfonów i ciężkich plecaków „epidemia” wad postawy u dzieci jest faktem, a rodzice słusznie szukają alternatyw dla nudnej gimnastyki korekcyjnej. Pływanie artystyczne – dawniej: synchroniczne – to fascynujące połączenie sportu i sztuki, które faktycznie oferuje unikalne korzyści dla kręgosłupa, ale warto rozróżnić, kiedy jest wsparciem, a kiedy profilaktyką.

Dlaczego pływanie artystyczne pomaga?

W przeciwieństwie do klasycznego pływania, gdzie dominują ruchy cykliczne, pływanie artystyczne wymusza na dziecku specyficzną pracę ciała:

• Budowa gorsetu mięśniowego: Aby utrzymać się pionowo w wodzie – często do góry nogami! – dziecko musi stale angażować mięśnie głębokie brzucha i pleców, tzw. cor. To one są kluczowe dla prostej sylwetki. 
• Wydłużenie sylwetki: Dyscyplina ta kładzie ogromny nacisk na estetykę – zawodniczki muszą być „wyciągnięte”. Uczy to dziecko świadomości własnego ciała i nawyku prostowania się, który przenosi się na ląd. 
• Odciążenie kręgosłupa: Środowisko wodne niweluje wpływ grawitacji. Kręgi nie są uciskane, co pozwala na bezpieczną pracę nad zakresem ruchu w stawach.
• Symetria: Większość ruchów w pływaniu artystycznym wykonuje się obustronnie, co zapobiega pogłębianiu się asymetrii, np. przy lekkich skoliozach.

„Lekarstwo” czy profilaktyka?

Tutaj musimy być precyzyjni: Pływanie artystyczne to przede wszystkim genialna profilaktyka i wspomaganie leczenia, ale nie zastąpi ono fizjoterapii medycznej w przypadku poważnych wad.

Kiedy to profilaktyka? 

Dla dzieci z tzw. wadami czynnościowymi – wynikającymi ze słabych mięśni, a nie zmian w budowie kośćca – takimi jak:

• ekkie plecy okrągłe, czyli garbienie się, 
• odstające łopatki, 
• osłabienie napięcia mięśniowego. 

W takich przypadkach regularne treningi mogą zadziałać jak „lekarstwo” – wzmocnią mięśnie na tyle, że wada po prostu zniknie.

Kiedy to wspomaganie leczenia?

Jeśli dziecko ma zdiagnozowaną skoliozę strukturalną lub inne zaawansowane zmiany, sport ten nie „wyleczy” skrzywienia kręgosłupa samodzielnie. Może być jednak idealnym uzupełnieniem terapii zleconej przez lekarza.

• Ważne: Przy dużych asymetriach niektóre figury akrobatyczne mogą być niewskazane, dlatego warto skonsultować się z fizjoterapeutą przed zapisaniem dziecka na zajęcia wyczynowe. 

Podsumowanie: czy warto? Zdecydowanie tak. Pływanie artystyczne uczy dzieci czegoś, czego brakuje w szkole: autokorekty. Dziecko nie prostuje się, bo „mama kazała”, ale dlatego, że musi to zrobić, by utrzymać się na wodzie i dobrze wyglądać w układzie.

Harmonia Camp: Synergia nauki i zabawy

Organizujecie Harmonia Camp. Co to za wydarzenie i dla kogo jest przeznaczone: dla początkujących czy doświadczonych już w jakiś sposób zawodniczek i zawodników? A może dla trenerów?

Harmonia Camp to kolejny projekt, który realizujemy. W roku 2025 odbyła się pierwsza edycja – w krótszym wydaniu, bo podczas wydłużonego weekendu w środku roku szkolnego. Wydarzenie okazało się strzałem w dziesiątkę. Brało w nim udział 50 dzieci z różnych klubów z Polski wraz ze swoimi trenerami. Zaoferowaliśmy zajęcia sportowe i specjalistyczne z pływania artystycznego, a także cały blok o emocjach, który odbył się na scenie pięknego teatru im. Gryphiusa w Głogowie, co dodatkowo podniosło poziom wyjątkowości wydarzenia.

Tym razem wykorzystamy okres wakacyjny i będziemy działać w Łodzi w dniach 17–27 sierpnia. Harmonia Camp to czas i przestrzeń rozwoju nie tylko dla dzieci, ale też dla trenerów. Pod okiem naszego gościa specjalnego – portorykańskiej olimpijki, a także Leilani Torres, międzynarodowej konsultantki pływania artystycznego i edukatorki World Aquatics, będziemy doskonalić nasze umiejętności pływania artystycznego, dbając też o pozostałe sfery.

Będą zatem zajęcia taneczne z elementami aktorstwa, co pozwoli być może lepiej wyrażać emocje. Zajmiemy się strefą mentalną dzieci, ale też ogólnym rozwojem, gdyż łódzka Zatoka Sportu ma do tego bardzo funkcjonalne przestrzenie. Zdecydowanie to działanie jest skierowane do wszystkich – zarówno początkujących, jak i zaawansowanych; do trenerów i zawodniczek/zawodników.

Czemu? Ponieważ tylko działanie między różnymi grupami, które z jednej strony wnoszą do niego jedne wartości, a wynoszą inne daje efekt synergii. A na to chcemy stawiać, bo nauka od siebie nawzajem wzbogaca. Pozwala się rozwijać, stawać lepszym, pokonywać ograniczenia. Część osób weźmie udział w tym campie, by podnieść umiejętności techniczne. Inni skupią się na rozwoju i udziale w społeczności, która prężnie się rozwija. Różne cele. Różne historie. Jedna przygoda i pasja – woda i pływanie artystyczne. (www.harmoniacamp.pl)

Przyszłość pływania artystycznego w Polsce: Kierunek Igrzyska Olimpijskie?

Jaka będzie przyszłość pływania artystycznego w Polsce? Co musi się wydarzyć, żeby ta dyscyplina sportu rozwinęła się np. do poziomu olimpijskiego?

Musi być bardziej powszechna. Jesteśmy w miejscu, gdzie kilkanaście lat temu była gimnastyka artystyczna. Ona przetarła drogę. Pokazała, że rozwój gimnastyki dla każdego – gimnastyki rekreacyjnej – to właściwy ruch na początek. Z ogromu dzieci same wyłonią się te, które będą chciały więcej. Będą gotowe decydować, czy poświęcić swój czas z rówieśnikami lub też inne pasje dla sportowego rozwoju. Jeżeli chcemy myśleć o drodze na IO, to nie jest to z pewnością droga usłana różami. To droga wyrzeczeń. Ogromnego wysiłku. Przełamywania barier. Wielu powodów do łez. Załamań i wstawania z kolan. I to mogą zrobić naprawdę nieliczni. Bo tylko nieliczni są to w stanie unieść. Jeszcze mniejsza grupa sięgnie po wymarzone krążki imprez mistrzowskich…

Aby takie drogi można było otwierać, pływanie artystyczne potrzebuje stać się sportem popularnym, rozpoznawalnym, powszechnie dostępnym, z atrakcyjnymi wydarzeniami, takimi jak sportowe zawody czy innego rodzaju wydarzenia ogólnopolskie lub regionalne. I to jest działanie skierowane do tej ogromnej grupy, która może być wygrana dla siebie. To ta grupa, która w sporcie jest dla swojego zdrowia, samopoczucia; dla rozwoju, kontaktów społecznych. Tu każdy może być wygranym, jeżeli będzie się samodzielnie rozwijał!

Rozmawiał: Maciej Mazerant / Redaktor prowadzący AQUA SPEED magazyn

Zdjęcia Michał Kolanowski |  Fundacja HARMONIA - Prosto przez życie